‘Als er discussie ontstaat, dan is uitleg een must’

Description

De politie moet transparanter zijn na incidenten waarbij agenten geweld toepassen. Vaak gehoorde kritiek: als de politie zaken beoordeelt, is het net alsof de slager zijn eigen vlees keurt. Of niet?

Deskundigen pleiten voor transparantie bij onderzoeken naar politiegeweld

Aanleiding tot de discussie zijn de conclusies van een intern onderzoek na een veelbesproken incident in een azc in Zeist. Daar werd in mei dit jaar een zwangere vrouw op hardhandige wijze naar de grond gewerkt. Er werd, zo meldde de politie, geweld toegepast om de vrouw te beschermen nadat ze niet luisterde naar aanwijzingen van agenten. Die waren op een melding afgekomen waarbij mogelijk een mes in het spel was. De politie wil geen nadere toelichting geven over de conclusies van de adviescommissie Geweldsaanwending. Daarin zitten twee agenten, een jurist van de politie, een trainingsdocent en een burger, die is aangesteld door de minister van Justitie en Veiligheid.

In Midden-Nederland was de verontwaardiging net zo groot toen in januari onder het Utrechtse Bollendak een agent naar een vrouw trapte die de aanhouding van een andere vrouw belemmerde. Politiechef Yvonne Hondema gaf aan dat de aanhouding terecht was (vanwege belediging, red.), maar de uitgedeelde trap anders had gemoeten. Het OM heeft een aangifte van de vrouw nog in onderzoek.

Ook Feyenoord-fans waren woedend toen agenten hen begin februari bij stadion Galgenwaard in Utrecht sloegen met wapenstokken en pepperspray tegen hen gebruikten. Het interne onderzoek naar dit optreden loopt nog.

Onafhankelijk

Jair Schalkwijk, die een promotieonderzoek doet naar de aanpak van etnisch profileren bij de politie en werkt bij Control Alt Delete, een organisatie die zich inzet voor eerlijke rechtshandhaving, pleit voor een onafhankelijke commissie die politiegeweld beoordeelt. Ook strafpleiter Anis Boumanjal, die regelmatig slachtoffers bijstaat, is voorstander van zo'n onafhankelijke commissie. Anders, vinden zij, houd je na veelbesproken incidenten continu het vervelende gevoel dat de slager zijn eigen vlees heeft gekeurd.

Boumanjal: "Zeker in zaken die de maatschappij laten sidderen. High-impact-zaken die om uitleg schreeuwen. Je kunt publiek dan niet afschepen met een kort 'het onderzoek is afgerond, het geweld was geoorloofd'.''

Volgens Boumanjal is het niet van deze tijd dat de politie eigen incidenten beoordeelt, en de bevindingen maar heel summier wil openbaren. "De politie heeft een geweldsmonopolie. Juist daarom is openheid van evident belang. Kijk, in het gros van de zaken snappen mensen echt wel waarom er is gehandeld zoals er is gehandeld, maar als er discussie ontstaat, is uitleg juist een must.''

Schalkwijk sluit zich aan bij dat pleidooi. "De commissie Geweldsaanwending is er in 2019 gekomen, mede om de politie te laten leren van geweldsincidenten. Uit onderzoek blijkt dat dat nog onvoldoende gebeurt. Het nieuwe stelsel was ook mede bedoeld om agenten weg te houden uit het strafrecht. Dat is gelukt. In 99 procent van de gevallen oordeelt de politie zelf over het eigen optreden, zonder dat het OM ernaar kijkt. Eigenlijk hebben we te maken met een enorme black box, waarin we als maatschappij niet kunnen zien wat er gebeurt.''

Proportioneel

Er is geen reden te bedenken waarom het geweld in Zeist, zo stelt Schalkwijk, proportioneel kan zijn geweest. "Ik zeg niet dat politiewerk makkelijk is, maar als je geweld gebruikt, moet je transparant zijn over de manier waarop je dat beoordeelt.'' Volgens Boumanjal is dat ook in het belang van de politie zelf. "Anders zorg je er juist voor dat het vertrouwen in de politie afneemt.''

Wie er in een dergelijke onafhankelijke commissie plaats moeten nemen? Schalkwijk: "Mensen die niet bij de politie werken, en er geen band mee hebben. Die commissie moet bindende voorstellen kunnen doen op welke wijze incidenten worden afgedaan, bijvoorbeeld intern met een berisping of extern via het OM.''

Jaap Timmer, politiesocioloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam - hij doet sinds 1991 onderzoek naar politie- en veiligheidsstukken - stelt daarentegen dat we ervoor moeten waken om alle handelingen van politieagenten onder een kaasstolp te leggen.

"Dan loop je het risico dat agenten geweldshandelingen niet melden of er over jokken uit angst dat alles onder een vergrootglas komt te liggen. Het hoort bij politiewerk dat er af een toe een tik wordt uitgedeeld, en dat dat soms pijn doet. Er wordt tegenwoordig, en dat is een maatschappelijke tendens, steeds vaker om bloed geroepen. Er moet iemand gestraft worden. En die roep wordt groter naarmate we veel meer beelden van incidenten krijgen, of delen daarvan. We verwachten ook dat agenten doorpakken als de situatie erom vraagt. Als daarbij geen sprake is van opzet, is het aan de politie om daarover te oordelen.''

Het hoort bij politiewerk dat er af een toe een tik wordt uitgedeeld