Je verzetten bij een aanhouding, een agent uitschelden, je bemoeien met een arrestatie van een ander; het zijn allemaal overtredingen, vertelt Jaap Timmer, socioloog aan de Vrije Universiteit, die al jaren onderzoek doet naar geweld in politiewerk. “Het wordt tijd dat burgers dat ook weten.”
Hij reageert hiermee op de confrontatie tussen een agent en twee vrouwen eind januari in Utrecht. De politieman arresteerde een van hen; de andere vrouw begon dat te filmen met haar smartphone. Vervolgens trapte de agent de filmende vrouw. De video hiervan ging viral en de naam van de agent plus adresgegevens werden online gezet. De man en zijn gezin moesten voor hun eigen veiligheid tijdelijk elders wonen.
“Burgers lijken heel goed te weten waar ze allemaal recht op hebben, maar ze vergeten dat ze ook plichten hebben”, reageert Jaap Timmer. “Als een agent je aanhoudt, moet je zijn aanwijzingen opvolgen. Je verzetten, de agent uitschelden of het hinderen van een aanhouding is allemaal een overtreding. Dus als een agent je aanhoudt, loop je mee. Dat is een plicht.”
‘Filmen is niet hinderen’
De politie filmen terwijl die een burger arresteert, mag dat? “Jazeker, en dat moet vooral ook zo blijven. Filmen is niet hinderen. Maar bij deze casus in Utrecht lijkt het erop dat de agent het anders interpreteert, mogelijk door wat eraan vooraf is gegaan. Wat helaas niet te zien is op het filmpje dat via de sociale kanalen rondgaat, is wat er voor de aanhouding is gebeurd.”
Timmer vermoedt dat er veel gedoe was. “De agent loopt al met de wapenstok in zijn hand, dus er moet iets aan de arrestatie vooraf zijn gegaan, anders laat je de wapenstok ingeklapt in de houder zitten.” De politiechef van Midden-Nederland, Yvonne Hondema, meldt dat de agent was uitgescholden en beledigd. “Hij houdt een van de vrouwen aan. Dat gaat gepaard met geweld. Deze politieman moet handelen; hij kan niet wegkijken. Dat is wat ik van hem vraag.”
Hondema noemt de aanhouding terecht, maar een deel van het geweld niet nodig. “We hebben allemaal de trap gezien. Hierna escaleert de situatie en dat is nooit het doel van politieoptreden. Hier moeten en willen we van leren.” Ze benadrukt daarbij dat politiewerk vraagt om snelle beslissingen in soms ingewikkelde en complexe omstandigheden.
Geweld gebruiken mag
Timmer: “De politie is bevoegd om geweld te gebruiken. Burgers vinden dat al snel excessief, maar het mag gewoon ter uitvoering van de politietaak. Na de trap lijkt de gearresteerde vrouw zich te onttrekken aan de aanhouding. Dat mag niet. Je moet meelopen als je bent aangehouden. Al die meningen vervolgens op sociale media zijn nogal voorbarig.”
De socioloog pleit voor betere voorlichting aan burgers. Ze moeten goed op de hoogte zijn van de bevoegdheden van de politie. Ze moeten weten dat de politie bijvoorbeeld identiteitscontrole mag doen, net als tassencontrole. Ze mogen iemand aanhouden en staande houden, ze mogen soms wat harder rijden in het verkeer en ze mogen geweld gebruiken. Alles wel onder voorwaarden.
En over de plichten van de burgers? Timmer noemt de twee belangrijkste: “Als je wordt aangehouden, loop je mee. En als je vriend wordt aangehouden, hinder je dat niet.”
Dat de camera van de telefoon door omstanders soms wordt gebruikt als escalatiemiddel is supervervelend voor de agent, maar mag dus wel. “Dat er vervolgens een maatschappelijke discussie losbarst, is ook goed. Dat scherpt de geest, daardoor kun je beter worden in je vak. Plus het laat de agent zien dat – omdat er over je wordt gepraat – je belangrijk bent.”