Ophef over agent die vrouw slaat met wapenstok bij Utrecht Centraal: hoe wordt bepaald of geweld te ver ging?

Description

De politie onderzoekt het optreden van een agent, die tijdens een aanhouding twee vrouwen schopte en sloeg onder het Bollendak bij station Utrecht Centraal. Hun advocaat spreekt van buitensporig geweld, een politiesocioloog waarschuwt om niet te snel te oordelen. Hoe wordt bepaald of een agent te ver ging? En welke rol speelt racisme?

Op de beelden is te zien dat een vrouw met een hoofddoek na een woordenwisseling door een agent wordt meegenomen. Achter haar loopt een tweede vrouw, die haar filmt. Op dat moment draait de agent zich om naar de tweede vrouw. Hij geeft haar een trap. Daarna onstaat iets dat lijkt op een worsteling en slaat hij de aangehouden vrouw met een wapenstok.

De twee vrouwen gaan aangifte doen van mishandeling en poging tot zware mishandeling, meldt hun advocaat Anis Boumanjal. De politie laat weten het handelen van de agent te ‘toetsen en beoordelen’. Ook de aanloop wordt onderzocht. Een van de vrouwen, een 23-jarige uit De Koog, werd aangehouden op verdenking van belediging.

‘Shitload aan bedreigingen’

Ondertussen wordt er, vooral op sociale media, volop gediscussieerd en gespeculeerd over wat er aan de hand was, en of het geweld gerechtvaardigd was. En valt de agent een ‘shitload aan bedreigingen’ ten deel, zo schrijft Nine Kooiman, voorzitter van de Nederlandse Politiebond, op X.

Volgens advocaat Boumanjal gebruikte de agent op drie momenten geweld waar dat niet mocht of nodig was. „Als de eerste vrouw wordt aangehouden, loopt de andere vrouw met haar mee en filmt haar vriendin op gepaste afstand. Dat filmen kan irritant zijn, maar het mag op openbaar terrein. De agent schopt het filmende meisje dan vol in de buikstreek. Geweld waar op dat moment geen enkele aanleiding voor is en waar zij inwendige bloedingen aan heeft overgehouden.”

Daar reageert de aangehouden vrouw weer op, aldus Boumanjal. „Zij draait zich naar haar vriendin, maar blijft in de buurt van de agent. Zonder waarschuwing slaat hij haar verticaal op het hoofd met zijn wapenstok, wat niet is toegestaan. Later krijgt zij van achteren opnieuw harde klappen met de wapenstok. Dat lijkt mij disproportioneel.”

Verschillende lezingen

Politiesocioloog Jaap Timmer (Vrije Universiteit Amsterdam) bekeek de beelden. Of het gebruikte geweld disproportioneel was? „Dat kunnen we niet beoordelen. We weten niet wat er vooraf is gegaan aan de gebeurtenissen op het filmpje. Misschien had de agent meer redenen om de vrouw op afstand te houden.”

Een aanhouding hinderen mag niet. „Misschien heeft hij het gedrag van de vrouw die hij trapte, zo geinterpreteerd. Dat kán een gerechtvaardigde reden zijn om geweld te gebruiken.” Maar het blijft nu gissen. „We weten meer niet dan wel.”

Over wat er aan het schoppen en slaan vooraf ging, verschillen de lezingen. „Volgens mijn cliënten hadden zij een discussie met een andere meid, maar stelde dat niet veel voor”, zegt advocaat Boumanjal, terwijl de politie meldt dat er een incident was waar twintig mensen bij betrokken waren.

Agenten moeten in moeilijke omstandigheden optreden en niet weglopen, zoals jij en ik dat wel kunnen doen. Maar je mag ook van een agent verwachten dat hij zijn hoofd koel houdt

Politiesocioloog Jaap Timmer,Vrije Universiteit Amsterdam

Hoofd koel houden

Timmer erkent dat agenten, door de hoge druk waar ze vaak onder werken, soms iets doen dat niet helemaal volgens het boekje is. „Stress kan ertoe leiden dat iemand anders handelt dan hij of zij normaal gesproken zou doen. Agenten moeten in moeilijke omstandigheden optreden en niet weglopen, zoals jij en ik dat wel kunnen doen. Maar je mag ook van een agent verwachten dat hij zijn hoofd koel houdt en meer professionaliteit van hem eisen dan een gemiddeld persoon.”

Timmer acht de kans, kijkend naar dit soort zaken in het verleden, ‘klein’ dat de zaak voor de strafrechter komt. Wel kunnen Boumanjal en zijn cliënten, als het OM beslist de agent niet te vervolgen, via het Gerechtshof proberen alsnog vervolging af te dwingen.

‘Je hoort niet in dit land’

Dan nog een heet hangijzer. Volgens de vrouwen deed de agent racistische uitlatingen. ‘Je hoort niet in dit land’, zou hij gezegd hebben tegen één van hen.

Hanneke Felten, onderzoeker discriminatie bij kennisinstituut Movisie, wijst erop dat zij niet kan bepalen of er echt sprake was van racisme of discriminatie. „Desalniettemin weten we dat dat moslims te maken hebben met discriminatie in de openbare ruimte. Denk aan uitgescholden worden of mensen die aan de hijab trekken. Dat komt uit verschillende onderzoeken naar voren als knellend probleem, dat al langer speelt in Nederland.”

Aangehouden om huidskleur of etnische achtergrond

Harde cijfers over etnisch profileren (als de politie mensen mede vanwege huidskleur of afkomst stoppen, controleren of fouilleren, zonder objectieve en redelijke rechtvaardiging) bestaan niet. Wel blijkt uit de CBS Veiligheidsmonitor 2023, dat meer dan een kwart van de mensen met een migratieachtergrond die door de politie staande gehouden werden, aangaf dat hun huidskleur of etnische achtergrond daarvoor de reden was.

Felten wijst op diepgewortelde reflexen, die bij ons allemaal racisme kunnen veroorzaken. „Door stereotypering kunnen personen van kleur en/of moslims sneller als bedreigend worden ervaren dan witte mensen. In stressvolle situaties, waarin agenten vaak opereren, is het lastiger om zulke automatische reacties te onderdrukken.”

Het niet kunnen bewijzen komt bijna altijd als probleem om de hoek kijken bij discriminatie: vrijwel niemand zet het zwart-wit in een mail

Hanneke Felten, onderzoeker discriminatie, kennisinstituut Movisie

„Het is duidelijk uit onderzoeken dat racisme aanwezig is in onze samenleving, dus ook bij de politie”, vervolgt ze. „Je krijgt het mee vanaf je opvoeding, het zit in beleid en processen, je ziet het in media.”

Tegelijkertijd wordt discriminatie vaak niet veroordeeld. „Het niet kunnen bewijzen komt bijna altijd als probleem om de hoek kijken bij discriminatie: vrijwel niemand zet het zwart-wit in een mail, maar het wordt gezegd bij de koffiemachine, op het schoolplein of elders.”

Is het zaak hier uiterst voorzichtig mee om te gaan? „Uiteraard kunnen we nu over deze zaak geen conclusies trekken. Maar los van deze zaak, moeten we het probleem van moslimdiscriminatie niet onder stoelen of banken steken. En geweld tegen moslimvrouwen niet bagatelliseren.”