Wat bereikt de politie met vernederende filmpjes van arrestaties? ‘Jongeren vinden zo’n arrestatie stoer’

Press/Media: Expert Comment

Description

Filmpjes van vernederende arrestaties gaan de wereld over. Wat bereikt de politie daarmee?

 

In zijn hemd hangt Saïd R. voorovergebogen tussen twee zwaarbewapende leden van het Colombiaans arrestatieteam. Slepend met zijn been, gegipste arm bungelend aan zijn lijf, handboeien rond één pols, wordt hij afgevoerd.

De beelden van de vrijdag in Colombia gearresteerde Nederlandse drugs- en moordverdachte gaan de wereld over. Sommige landen, zoals Mexico of in dit geval Colombia, filmen graag en zo kleinerend mogelijk de arrestatie van een veelgezochte verdachte. Bekend zijn de beelden van drugsbaron El Chapo, geknield voor de Mexicaanse politie terwijl zijn hoofd naar beneden wordt geduwd.

‘Dat is vernederend. De politie wil daarmee uitstralen: kijk ons eens geweldig zijn’, zegt Otto Adang, bijzonder hoogleraar veiligheid en collectief gedrag. ‘Sterker nog: er zijn zelfs landen waar de politie zelf drugsvangsten organiseert en filmt. Het is geen incident, filmpjes van mensen die onder valse beloftes door de politie in een busje worden gezet dat kort daarna wordt aangehouden. Pers erbij, groot vertoon, de kofferbak gaat open en tadaa! - daar liggen drugs. Iedereen wordt gearresteerd en wij, de politie, hebben dit weer geweldig gedaan.’

Ook Nederland kent voorbeelden van vernederende aanhoudingen. Zo werd de arrestatie van de geblinddoekte drugscrimineel Dino S. in 2010 vanuit de politiehelikopter gefilmd; de beelden werden verspreid. In 2015 werd Bandidos-president Harrie R. in onderbroek en op blote voeten, geblinddoekt en geboeid, over straat van zijn huis naar de arrestantenbus geleid.

De blinddoek en de onderbroek zijn te verklaren vanuit het oogpunt van gevarenreductie voor het arrestatieteam, zegt Adang. ‘Om het gevaar voor dat team zo klein mogelijk te maken wordt iemand vaak ’s nachts, slapend, aangehouden. De verdachte wordt geblinddoekt zodat hij de rechercheurs niet herkent en moeilijk kan wegkomen. Andere redenen, zoals het kleineren van de verdachte, horen niet in ons rechtssysteem thuis. Dat is een verkapte vorm van straf, en daarvoor hebben we de rechter.’

Volgens politiesocioloog Jaap Timmer zijn er twee redenen denkbaar waarom de politie een verdachte kleinerend afvoert: onachtzaamheid, waarbij mensenrechten niet belangrijk worden gevonden, of de gedachte: krijgt-ie dit ook nog even mee, of: kijk eens wat een beest dit is’.

Ook van Saïd R.’s veronderstelde handlanger Ridouan T., die eind vorig jaar in Dubai werd aangehouden, werd deze week een foto vrijgegeven: een bleke man met een warrig grijs kapsel en baard met een balkje voor de ogen. Een heel ander beeld dan de lachende strandfoto die tot nu toe van hem circuleerde. Daarnaast liet de politie van Dubai een zwaarbewapend arrestatieteam de inval bij T. naspelen, met camera’s erbij. In het filmpje werd hij neergezet als een man die geen kant op kon in het ondergedoken leven dat hij leidde in het jetset-oord, verborgen achter gesloten gordijnen met een klusjesman die boodschappen voor hem deed.

De vraag of van zulke politiefilmpjes een afschrikwekkende werking uitgaat op jongeren die zich op het criminele pad begeven, beantwoordt Timmer stellig met ‘nee’. ‘Het is maar de vraag of deze jongeren de media volgen, en of ze zulke beelden op zichzelf betrekken.’ 

‘Wel brengt de arrestatie van Ridouan T. en Saïd R. bij deze jongeren een schok teweeg, stelt criminoloog en politieonderzoeker Henk Ferwerda, die promoveerde op criminele carrières van jeugdige delinquenten. ‘In de ogen van sommige jongeren zijn T. en R. helden waar ze enorm tegenop kijken. Reken maar dat de onaantastbaarheid die rond deze helden hangt – de sfeer van ‘ons kunnen ze niks maken’ – daarmee wordt doorbroken.’

Maar daar zijn geen filmpjes voor nodig, benadrukt Ferwerda. Het effect van vernederende arrestatiefilmpjes kan volgens hem twee kanten opgaan: ‘Mogelijk worden hun helden daarmee als losers van hun voetstuk gestoten, maar ik verwacht eerder dat zulke filmpjes hun ‘wij-tegen-de-politie-perspectief’ bevestigen. Dat ze denken: moet je kijken hoe de politie met onze helden omgaat, moet dat nou zo? Dan heeft het juist een polariserend effect.’

Ook volgens jeugdcriminoloog Eveline Verburg bereikt de politie onder jongeren die ‘al zwaar in de criminaliteit zitten’ juist een averechts effect. ‘Als zo’n 16-jarige op internet zijn held gaat googelen, ligt de focus niet op de citaten van de politie van Dubai, die zegt dat Ridouan T. als een kluizenaar zijn dagen moest slijten. Zij raken juist gefascineerd door de beelden van zwaarbewapende politie en denken: zo’n binnenstormende elite-eenheid is stoer. Zulke beelden bevestigen de cultus die toch al rond hun helden hangt: het is ze jaren gelukt uit handen van de politie te blijven, en er zijn meer dan tien zwaarbewapende mannen nodig om hen op te pakken. Geweldig.’

Zowel Ferwerda als Timmer zien geen nut van het filmen van arrestaties. ‘En het straalt ook negatief af op de politie’, zegt Timmer. ‘Je behoort een verdachte – die nog niet is veroordeeld – met respect te behandelen. Vernederen deden we vroeger met de schandpaal, die hebben we niet voor niks afgeschaft.’

Period12 Feb 2020

Media coverage

1

Media coverage