Recht, ethiek en biotechnologie

URL study guide

https://studiegids.vu.nl/en/courses/2025-2026/R_Rpmmb

Course Objective

Het hoofddoel van dit vak is om studenten in staat te stellen tot kritische reflectie en een eigen, academisch onderbouwde meningsvorming over vraagstukken op het terrein van recht, ethiek en biotechnologie. Meer specifiek horen hierbij de volgende leerdoelen: De student kan (zowel schriftelijk als mondeling): De bestaande (Internationale, Europese en Nederlandse) juridische kaders rondom medische biotechnologieën begrijpen en uitleggen (eindterm 2, 6, 7, 12)De juridische en ethische vraagstukken die spelen bij de regulering van medische biotechnologieën begrijpen en uitleggen (eindterm 5, 10)De behandelde juridische, ethische en rechtsfilosofische concepten en theorieën uitleggen (eindterm 6, 7, 8)De behandelde juridische, ethische en rechtsfilosofische kaders, concepten en theorieën toepassen op een concrete biomedische ontwikkeling of casus en op die manier een wetenschappelijke argumentatiestructuur opzetten (eindterm 8, 11, 13, 14);Kritisch reflecteren op regelgeving, rechtspraak en literatuur omtrent biomedische technologieën (eindterm 9);Een juridisch, ethisch en rechtsfilosofisch academisch onderbouwd eigen oordeel innemen in het maatschappelijk en juridisch debat omtrent biomedische technologieën en deze positie goed verwoorden (eindterm 18).De student is in staat om:Een deels ethisch, deels juridisch betoog in correct en helder Nederlands te schrijven over een biotechnologisch vraagstuk (eindterm 15, 18, 21);Samen te werken met medestudenten en in groepsverband zowel een essay te schrijven als een presentatie te geven binnen een voorgeschreven termijn (eindterm 15, 17, 20, 21, 22).

Course Content

Centraal in dit vak staan de juridisch-ethische vraagstukken die samenhangen met ontwikkelingen op biomedisch terrein. Met name wordt ingegaan op de betekenis van klassieke rechtsfilosofische noties als menselijke waardigheid, rechtvaardigheid, vrijheid en gelijkheid in het licht van de biomedische ontwikkelingen. Daarnaast wordt de student wegwijs gemaakt in de regelgeving op biomedisch terrein. De medische biotechnologie maakt het mogelijk vergaand in te grijpen in het menselijk lichaam en leven. Reeds bestaande en mogelijk toekomstige technieken als embryoselectie, genetische screening, prenatale diagnostiek, levensverlenging, genetische modificatie (bijvoorbeeld CRISPR), neurotechnologie en klonen confronteren de jurist met fundamentele en controversiële vragen, die raken aan de grondvesten van het rechtssysteem. Zo staan sinds de opkomst van medische biotechnologie de juridische grenzen tussen persoon en zaak, leven en dood, mens en dier, en schade en toeval ter discussie. Bovenal wordt het mensbeeld van het recht op de proef gesteld. Een aantal voorbeelden. Bestaat er een mensenrecht op mensverbetering? Waarom mogen mensen naar Nederlands recht hun lichaamsmateriaal niet verkopen, maar mag de biotech-industrie met menselijk lichaamsmateriaal dat (om niet) is afgestaan wel degelijk winst maken? Hoe wordt de dood juridisch gedefinieerd, nu de dood door de komst van nieuwe technologieën een steeds meer vloeibare grens wordt? Hoe moeten embryo’s, het lichaam en daarvan afgeleid materiaal juridisch worden gekwalificeerd: als persoon of als zaak? Hoe dienen aansprakelijkheidsvragen op het terrein van kunstmatige voortplanting te worden beantwoord, wanneer de schadevraag sterk verweven is met de geboorte van een kind? Hoe dienen overheden om te gaan met nieuwe vormen van medisch toerisme, zoals orgaan
- en draagmoedertoerisme? Heeft men een recht op voortplanting, een recht op toegang tot kunstmatige voortplantingstechnieken of zelfs een recht op een kind? Bij de behandeling van deze en andere vragen die voortkomen uit recente biomedische ontwikkelingen wordt niet alleen ingegaan op de juridische aspecten, maar ook stilgestaan bij de filosofische achtergronden en politiek-maatschappelijke twistpunten. Daarmee past dit vak uitstekend in het streven van de VU Faculteit Rechten naar onderwijs op het terrein van 'law in action'.

Teaching Methods

In de hoorcolleges wordt de stof in hoofdlijnen behandeld en tegen een bredere achtergrond geplaatst. Daarnaast wordt de materie geïllustreerd aan de hand van actuele voorbeelden. Ook zullen enkele gastdocenten spreken. In de werkgroepen wordt de stof verder uitgediept aan de hand van thuis gemaakte vragen en opdrachten. In de werkgroep wordt een actieve bijdrage van de student verwacht in de vorm van deelname aan discussies, en het eenmalig meedoen aan een groepsopdracht in de vorm van het schrijven van een essay en houden van een presentatie.

Method of Assessment

Groepsopdracht (10% van eindcijfer) Schriftelijk open-boek-tentamen op de computer (90% van eindcijfer, nadere informatie volgt te zijner tijd)

Literature

De literatuur bestaat uit verschillende wetenschappelijke artikelen, rapporten en nieuwsberichten die te zijner tijd via Canvas beschikbaar worden gesteld.

Target Audience

Behalve voor reguliere studenten, staat het vak ook open voor:bijvakstudenten en contractanten

Additional Information

Dit vak draagt bij aan de volgende eindtermen van de bacheloropleiding Rechtsgeleerdheid: 2, 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 17, 18, 21, 22.