Ervaren discriminatie en ander ongewenst gedrag onder medewerkers van de gemeente Amsterdam: Een kwantitatief onderzoek

Dit rapport richt zich op het in kaart brengen van de omvang van ervaren
discriminatie en ander ongewenst gedrag onder medewerkers van de gemeente
Amsterdam. Het bouwt voort op eerder kwalitatief onderzoek naar institutioneel racisme bij zes gemeenten in Nederland (Kros et al., 2023) en de gemeente
Amsterdam in het bijzonder (Kistemaker et al., 2023). Bijna 6.900 medewerkers
van de gemeente hebben meegedaan aan het huidige onderzoek. De bevindingen wijzen op duidelijke patronen van ervaren discriminatie en ander
ongewenst gedrag onder medewerkers van de gemeente, met significante
variaties tussen verschillende demografische groepen.
Meer dan de helft van alle respondenten (55%) heeft in de afgelopen 12 maanden
pesten, vernedering en/of uitsluiting ervaren. Dat percentage ligt 10-25% hoger
voor sommige groepen respondenten op basis van hun herkomst (Europees
en buiten-Europees), salarisschaal (binnen de gemeente behorende bij basisschool t/m mbo), hun beperking en/of chronische ziekte, en hun gender. Tot
wel 63% van alle respondenten heeft de afgelopen 12 maanden gezien hoe
andere collega’s werden gepest, vernederd en/of uitgesloten. In de afgelopen 12
maanden heeft 6% van alle respondenten verbale en/of fysieke seksuele intimidatie ervaren. Dat percentage loopt op tot 10% voor medewerkers onder de 34
jaar en voor medewerkers met een beperking en/of chronische ziekte. Onder
non-binaire respondenten in dit onderzoek heeft bijna 80% seksuele intimidatie
ervaren in de afgelopen 12 maanden. En 8% van de respondenten heeft de afgelopen 12 maanden seksuele intimidatie gezien bij andere collega’s. Bijna 20% van
alle respondenten heeft in de afgelopen 12 maanden verbaal en/of fysiek geweld
ervaren. Dit loopt op tot 30% voor mensen met een beperking en/of chronische
ziekte, 25% voor respondenten met een buiten-Europese achtergrond, en 37%
voor respondenten in salarisschalen die binnen de gemeente overeenkomen
met werk- en denkniveau basisschool en vmbo. Daarnaast heeft 24% van de
respondenten de afgelopen 12 maanden geweld gezien bij andere collega’s.
In diezelfde periode heeft 14% van de respondenten discriminatie ervaren.
Dit laatste percentage loopt op tot rond 25% onder respondenten met een
buiten-Europese achtergrond, een beperking en/of chronische ziekte, en/of
respondenten met een salarisschaal die binnen de gemeente hoort bij een basisschool of vmbo werk- en denkniveau. Wanneer respondenten wordt gevraagd
of ze discriminatie en/of ander ongewenst gedrag hebben ervaren sinds ze bij
de gemeente werken (dus niet alleen in de afgelopen 12 maanden), beantwoordt
meer dan de helft van alle respondenten (51%) hier bevestigend op. Hoewel
het voor dit onderzoek nodig was om de focus te leggen op ervaren discriminatie en/of ander ongewenst gedrag gedurende de afgelopen 12 maanden, zien
we dat een groot deel van de respondenten (ook) ervaringen heeft van (veel)
langer geleden, soms van wel meer dan 15 jaar geleden. Van de respondenten
die discriminatie en/of ander ongewenst gedrag hebben ervaren gedurende
de afgelopen 12 maanden, heeft 35% hun ervaringen nooit aan iemand van het
werk verteld, meestal (57%) vanwege twijfels over de ernst ervan. Voor respondenten die in de afgelopen 12 maanden discriminatie hebben ervaren, geldt dat
meer dan 60% aangeeft dat dit door leidinggevenden kwam. Onder respondenten die ongewenst gedrag hebben ervaren in de afgelopen 12 maanden,
geeft bijna de helft aan dat dit door leidinggevenden en directe collega’s kwam.
De bevindingen over ervaren discriminatie en ongewenst gedrag door leidinggevenden zijn zorgelijk, gezien de belangrijke taak van leidinggevenden binnen
de gemeente om toe te zien op een veilige werkomgeving, zonder ongewenst
gedrag (Bureau Integriteit gemeente Amsterdam, 2021).
5
Wij hebben de gevolgen van ervaren discriminatie en/of ongewenst gedrag
ook onderzocht. Tussen 20 en 23% van de respondenten die de afgelopen 12
maanden zelf discriminatie en/of ander ongewenst gedrag hebben ervaren
of hebben gezien bij anderen, geven aan dat ze zich daardoor minder veilig
voelen, minder plezier hebben in hun werk en minder vertrouwen hebben in
de gemeente. Het ervaren van discriminatie en/of ongewenst gedrag hangt
daarnaast negatief samen met de mate van werktevredenheid, ervaren inclusie
(het gevoel thuis te horen binnen de gemeente en het gevoel jezelf te kunnen
zijn op het werk) en percepties van het diversiteitsklimaat (het gevoel dat de
gemeente diversiteit waardeert en mensen eerlijk behandelt).
Ook hebben we gekeken naar de mate van tevredenheid over de huidige aanpak
binnen de gemeente en de mate van steun voor verschillende maatregelen
tegen discriminatie en ander ongewenst gedrag. Van de respondenten die in
de afgelopen 12 maanden discriminatie hebben ervaren is 21% tevreden met de
huidige aanpak binnen de gemeente. Onder respondenten die in de afgelopen
12 maanden ongewenst gedrag hebben ervaren is 43% er tevreden over. Verder
zien we brede steun onder respondenten voor verschillende maatregelen die
de gemeente kan invoeren ter verbetering van de aanpak tegen discriminatie
en ander ongewenst gedrag. Respondenten die in de afgelopen 12 maanden
zelf discriminatie en/of ander ongewenst gedrag hebben ervaren, rapporteren
meer steun dan respondenten die dat niet zelf hebben ervaren.
Samengenomen zijn dit alarmerende bevindingen met het oog op de ambitie
van de gemeente om arbeidsmarktdiscriminatie te voorkomen en bestrijden
én daarbij als normsteller en inclusieve werkgever op te treden (Gemeente
Amsterdam, 2020). De bevindingen in dit rapport benadrukken de urgentie
om binnen de gemeente Amsterdam effectieve(re) maatregelen te treffen
om ervaren discriminatie en ander ongewenst gedrag tegen te gaan. Enkele
aanbevelingen omvatten het vastleggen van verantwoordelijkheden binnen het
inclusie- en diversiteitsbeleid, het maken en bijhouden van meetbare doelen,
het duidelijker definiëren van discriminatie en ander ongewenst gedrag, en
het betrekken van ervaringsdeskundigen bij de aanpak.