Hulp bij zelfdoding en euthanasie in de psychiatrie – een essay

Research output: Contribution to JournalArticleProfessional

Abstract

Dit essay bespreekt de veranderende praktijk van hulp bij zelfdoding en euthanasie in de psychiatrie in Nederland. De maatschappelijke acceptatie van euthanasie in de somatische geneeskunde heeft ook effecten in de geestelijke gezondheidszorg. Hulp bij zelfdoding en euthanasie worden gewoner. Verzet tegen deze ontwikkelingen is vaak gebaseerd op de gedachte dat er een dichotomie bestaat tussen ziekte en levensproblemen en tussen wat in de spreekkamer en wat in de maatschappij thuishoort. Bij deze dichotomie worden kanttekeningen geplaatst. Als reactie op de initiële klachten ontwikkelt zich een geheel van reacties van de betrokkene zelf en van de omgeving. Zelfbeeld, relaties en maatschappelijke positie van de betrokkene veranderen. Dit alles leidt vaak tot existentiële vragen en wanhoop die op hun beurt de voedingsbodem kunnen worden voor het doodsverlangen. In het artikel wordt dieper ingegaan op de criteria van uitzichtloosheid en ondraaglijkheid en op de ingewikkelde rol van demoralisatie. De herziene richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (2018) laat zien hoe ingewikkeld en ambivalent de rol van de psychiater ten aanzien van het beoordelen van deze twee criteria is. Zo doelt de wet op uitzichtloosheid in medische en niet in existentiële zin. Maar in de psychiatrie zijn die twee vaak onontwarbaar met elkaar verbonden. Over ondraaglijkheid zegt de richtlijn dat het oordeel daarover primair aan de betrokkene zelf toekomt en dat de psychiater dit oordeel niet per se zelf ook hoeft te onderschrijven. Aan de andere kant heeft de psychiater volgens de richtlijn ook de plicht om te beoordelen of de ervaring van de patiënt mede is bepaald door levensloop, persoonlijkheid, coping vaardigheden en psychiatrische voorgeschiedenis. Het artikel eindigt met een pleidooi voor een grondhouding van moed en creativiteit. Euthanasie en hulp bij zelfdoding mogen nooit het antwoord worden op doodsverlangen dat wordt ingegeven door sociaal isolement, uitsluiting, negatieve zelfpercepties, gevoelens van overbodigheid en zinloosheid en verkeerde inschatting van de bereidheid tot zorg van anderen. Psychiaters zullen zich moeten durven laten aanspreken op maatschappelijke en zingevingsvragen.
Original languageDutch
Pages (from-to)138-145
Number of pages8
JournalPsyche en Geloof
Volume30
Issue number2
Publication statusPublished - Jun 2019

Cite this