Terug naar Bantoe Filosofie: Tekst en betekenis van het werk van Placide Tempels

In dit artikel zal Bantoe Filosofie (1945), het boek van de Belgische missionaris
Placide Tempels, in zijn tijd geplaatst worden en onderzocht naar zijn betekenis
voor hedendaagse (Afrikaanse) filosofie. De dynamische ontologie, de psycho-
logie en de ethiek van de volkeren die Bantoetalen spreken die Bantoe Filosofie
tot onderwerp heeft, worden veelal beschouwd als het vertrekpunt voor Afri-
kaanse filosofie – de filosofie die voortkomt uit en reflecteert op de historische,
politieke, sociale en culturele Afrikaanse werkelijkheid. Het boek wordt meestal
gelezen in een oude Franse of Engelse vertaling, die – zo zal ik laten zien – ern-
stig gecorrumpeerd is. De vroege vertalers hebben, ter wille van pro-koloniale
kerkleiders, de tekst ‘gekuist’ van al te vriendelijke opmerkingen over Afrikanen,
en een meer koloniale en racistische toon toegevoegd. Dit kan mede verklaren
waarom Afrikaanse filosofen soms zeer kritisch op het boek reageerden. Om de
tekst opnieuw en beter te kunnen lezen, stel ik een postkoloniale archeologie
van de tekst voor, waarin de belangrijkste kritische interpretaties langskomen
en in hun tijd geplaatst. Tot slot stel ik de vraag hoe we Bantoe Filosofie vandaag
de dag kunnen lezen, en kijk daarbij ook naar de bedoelingen van Tempels zelf.
Weliswaar had hij de missie tot oogmerk, maar ook zag hij het adopteren van het
Christendom voor de Bantoes als een mogelijkheid om de eigen cultuur intact te
houden onder de druk van Westerse culturele dominantie.