Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar

J. Terwel, G.R Rodrigues, D. van de Koot-Dees

Research output: Book / ReportBookAcademic

Abstract

Samenvatting
In de achterliggende decennia is er grote vooruitgang geboekt in het onderzoek naar schoolloopbanen. Echter, in het overgrote deel van dat onderzoek komen leerlingen zelf niet in beeld. In dit boek laten we de leerlingen, hun ouders en hun leraren zelf aan het woord. Wij volgen de leerlingen op hun mars door het onderwijs gedurende de leeftijd van 10-21 jaar. Daarnaast presenteren we aanvullende gegevens over hun prestaties op een reeks van objectieve toetsen. Hun verhalen worden geplaatst in het licht van een theorie over schoolloopbanen en tegen de achtergrond van een analyse van het Nederlandse schoolstelsel. De probleemstelling voor het onderzoek is:

Hoe verlopen de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar, hoe worden deze door hen ervaren en welke verklaringen kunnen worden gegeven vanuit een resource-theoretisch perspectief?

We beschrijven en analyseren de schoolloopbanen van vijf leerlingen in detail.
De aanpak in deze longitudinale studie is te typeren als een ‘embedded case study design’. Binnen dit design staan de verhalen van de betrokken leerlingen centraal. Toch blijft het niet bij een simpele beschrijving van de ervaringen en perspectieven van de betrokkenen. We proberen steeds hun ‘kleine verhalen’ in relatie te brengen met de ‘grote verhalen’ uit de theorievorming over schoolloopbanen. We zoeken steeds naar ondersteuning of tegenspraak vanuit elders verricht onderzoek. In die zin kan onze onderzoeksaanpak ook worden getypeerd als een vorm van ‘narrative inquiry’. In de beschrijvingen tonen wij de leerlingen als personen met een ‘eigen gezicht’ en eigen mogelijkheden.

De hoofdconclusie uit dit onderzoek is dat de talenten - zoals die blijken uit een reeks van objectieve toetsen - die leerlingen al tonen op de leeftijd van tien en twaalf jaar, de beste ‘voorspellers’ lijken te zijn van hun latere schoolsucces. Een sterke motivatie en een duidelijk doel voor ogen heeft een compenserend effect. Dat speelt vooral in situaties waarin leerlingen zoals Tarik, aanvankelijk worden afgewezen voor havo-vwo, maar op een andere school toch nog worden geaccepteerd. Daarbij spelen de ouders en leraren een zeer belangrijke rol. Echte doorzetters bereiken langs een omweg soms toch nog hun doel. Yasmina moest na twee keer doubleren de havo verlaten. In het mbo kon zij opnieuw haar motivatie opbouwen. Ten slotte volgde zij de havo in de avonduren.

Toch is de schoolloopbaan geen simpele optelsom van talent, motivatie en ouderlijke steun. Schoolloopbanen kunnen grillig verlopen. Toevallige omstandigheden maken soms een wereld van verschil. Scholen hebben hun eigen agenda om leerlingen wel of niet toe te laten. Daarin doen zich kansen en crises voor. Dan is het belangrijk dat leerlingen en hun ouders die kansen onderkennen en daar adequaat op inspelen. In die onvoorziene situaties wordt een milieuvoorsprong soms ‘verzilverd’ in een plek op een school die voordien niet voor mogelijk werd gehouden. De voortdurende steun die de hoogopgeleide ouders van Nathalie bieden is een continue hulpbron gedurende haar gehele schoolloopbaan. Echter die steun is cruciaal in situaties van onzekerheid en toeval, wanneer er sprake is van een dubbeltje op zijn kant. Het omgekeerde geldt voor de laagopgeleide ouders met een buitenlandse achtergrond (van Mohammed). Zij staan soms machteloos in het keuzeproces van hun kinderen, die op hun beurt stuurloos lijken te zijn. De psychische en lichamelijke gezondheid blijken ook een rol te spelen. Als zich bij een ongunstige beginsituatie, zoals bij Mohammed, ook nog een psychische stoornis aandient, raakt zijn schoolloopbaan in een neerwaartse spiraal. Maar ook een ernstige blessure kan het studie- en beroepsperspectief een heel andere wending geven, zoals we zien bij Yasmina. Vrienden en medeleerlingen kunnen zowel een steun als een bedreiging vormen voor een succesvolle schoolloopbaan. Dat blijkt bij Nathalie en Mohammed.

Het vraagstuk van de afkomst en toekomst komt in dit boek concreet naar voren (vgl. SER, 2007). We zien dit vraagstuk in de verhalen van de leerlingen. Deze verhalen staan niet op zichzelf. In de ervaringen van leerlingen kunnen we ‘patronen’ onderscheiden die verwijzen naar duurzame ongelijkheid. Soms zien we een ‘kritisch incident’ dat een plotselinge verandering teweegbrengt. Die patronen en incidenten zijn de cruciale gebeurtenissen in de schoolloopbanen van de leerlingen. Die gebeurtenissen kunnen een schoolloopbaan maken of breken. Wij proberen het verloop van schoolloopbanen te verhelderen vanuit een resource-theoretisch perspectief. Omdat schoolloopbanen niet in een vacuüm verlopen, betrekken we ook de structuur van het onderwijsstelsel in onze analyses en discussies. Daarbij besteden we ook aandacht aan de selectie van leerlingen voor de verschillende ‘stromen’ in het voortgezet onderwijs. Ook formuleren we enkele aanbevelingen voor verbetering van de praktijk.
Original languageDutch
Place of PublicationAntwerpen-Apeldoorn
PublisherGarant
Number of pages157
ISBN (Print)9789044127324
Publication statusPublished - 2011

Cite this

Terwel, J., Rodrigues, G. R., & van de Koot-Dees, D. (2011). Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar. Antwerpen-Apeldoorn: Garant.
Terwel, J. ; Rodrigues, G.R ; van de Koot-Dees, D. / Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar. Antwerpen-Apeldoorn : Garant, 2011. 157 p.
@book{a189c51c508e47b9b4365557fa53b54c,
title = "Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar",
abstract = "SamenvattingIn de achterliggende decennia is er grote vooruitgang geboekt in het onderzoek naar schoolloopbanen. Echter, in het overgrote deel van dat onderzoek komen leerlingen zelf niet in beeld. In dit boek laten we de leerlingen, hun ouders en hun leraren zelf aan het woord. Wij volgen de leerlingen op hun mars door het onderwijs gedurende de leeftijd van 10-21 jaar. Daarnaast presenteren we aanvullende gegevens over hun prestaties op een reeks van objectieve toetsen. Hun verhalen worden geplaatst in het licht van een theorie over schoolloopbanen en tegen de achtergrond van een analyse van het Nederlandse schoolstelsel. De probleemstelling voor het onderzoek is: Hoe verlopen de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar, hoe worden deze door hen ervaren en welke verklaringen kunnen worden gegeven vanuit een resource-theoretisch perspectief?We beschrijven en analyseren de schoolloopbanen van vijf leerlingen in detail. De aanpak in deze longitudinale studie is te typeren als een ‘embedded case study design’. Binnen dit design staan de verhalen van de betrokken leerlingen centraal. Toch blijft het niet bij een simpele beschrijving van de ervaringen en perspectieven van de betrokkenen. We proberen steeds hun ‘kleine verhalen’ in relatie te brengen met de ‘grote verhalen’ uit de theorievorming over schoolloopbanen. We zoeken steeds naar ondersteuning of tegenspraak vanuit elders verricht onderzoek. In die zin kan onze onderzoeksaanpak ook worden getypeerd als een vorm van ‘narrative inquiry’. In de beschrijvingen tonen wij de leerlingen als personen met een ‘eigen gezicht’ en eigen mogelijkheden. De hoofdconclusie uit dit onderzoek is dat de talenten - zoals die blijken uit een reeks van objectieve toetsen - die leerlingen al tonen op de leeftijd van tien en twaalf jaar, de beste ‘voorspellers’ lijken te zijn van hun latere schoolsucces. Een sterke motivatie en een duidelijk doel voor ogen heeft een compenserend effect. Dat speelt vooral in situaties waarin leerlingen zoals Tarik, aanvankelijk worden afgewezen voor havo-vwo, maar op een andere school toch nog worden geaccepteerd. Daarbij spelen de ouders en leraren een zeer belangrijke rol. Echte doorzetters bereiken langs een omweg soms toch nog hun doel. Yasmina moest na twee keer doubleren de havo verlaten. In het mbo kon zij opnieuw haar motivatie opbouwen. Ten slotte volgde zij de havo in de avonduren. Toch is de schoolloopbaan geen simpele optelsom van talent, motivatie en ouderlijke steun. Schoolloopbanen kunnen grillig verlopen. Toevallige omstandigheden maken soms een wereld van verschil. Scholen hebben hun eigen agenda om leerlingen wel of niet toe te laten. Daarin doen zich kansen en crises voor. Dan is het belangrijk dat leerlingen en hun ouders die kansen onderkennen en daar adequaat op inspelen. In die onvoorziene situaties wordt een milieuvoorsprong soms ‘verzilverd’ in een plek op een school die voordien niet voor mogelijk werd gehouden. De voortdurende steun die de hoogopgeleide ouders van Nathalie bieden is een continue hulpbron gedurende haar gehele schoolloopbaan. Echter die steun is cruciaal in situaties van onzekerheid en toeval, wanneer er sprake is van een dubbeltje op zijn kant. Het omgekeerde geldt voor de laagopgeleide ouders met een buitenlandse achtergrond (van Mohammed). Zij staan soms machteloos in het keuzeproces van hun kinderen, die op hun beurt stuurloos lijken te zijn. De psychische en lichamelijke gezondheid blijken ook een rol te spelen. Als zich bij een ongunstige beginsituatie, zoals bij Mohammed, ook nog een psychische stoornis aandient, raakt zijn schoolloopbaan in een neerwaartse spiraal. Maar ook een ernstige blessure kan het studie- en beroepsperspectief een heel andere wending geven, zoals we zien bij Yasmina. Vrienden en medeleerlingen kunnen zowel een steun als een bedreiging vormen voor een succesvolle schoolloopbaan. Dat blijkt bij Nathalie en Mohammed. Het vraagstuk van de afkomst en toekomst komt in dit boek concreet naar voren (vgl. SER, 2007). We zien dit vraagstuk in de verhalen van de leerlingen. Deze verhalen staan niet op zichzelf. In de ervaringen van leerlingen kunnen we ‘patronen’ onderscheiden die verwijzen naar duurzame ongelijkheid. Soms zien we een ‘kritisch incident’ dat een plotselinge verandering teweegbrengt. Die patronen en incidenten zijn de cruciale gebeurtenissen in de schoolloopbanen van de leerlingen. Die gebeurtenissen kunnen een schoolloopbaan maken of breken. Wij proberen het verloop van schoolloopbanen te verhelderen vanuit een resource-theoretisch perspectief. Omdat schoolloopbanen niet in een vacu{\"u}m verlopen, betrekken we ook de structuur van het onderwijsstelsel in onze analyses en discussies. Daarbij besteden we ook aandacht aan de selectie van leerlingen voor de verschillende ‘stromen’ in het voortgezet onderwijs. Ook formuleren we enkele aanbevelingen voor verbetering van de praktijk.",
author = "J. Terwel and G.R Rodrigues and {van de Koot-Dees}, D.",
year = "2011",
language = "Dutch",
isbn = "9789044127324",
publisher = "Garant",

}

Terwel, J, Rodrigues, GR & van de Koot-Dees, D 2011, Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar. Garant, Antwerpen-Apeldoorn.

Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar. / Terwel, J.; Rodrigues, G.R; van de Koot-Dees, D.

Antwerpen-Apeldoorn : Garant, 2011. 157 p.

Research output: Book / ReportBookAcademic

TY - BOOK

T1 - Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar

AU - Terwel, J.

AU - Rodrigues, G.R

AU - van de Koot-Dees, D.

PY - 2011

Y1 - 2011

N2 - SamenvattingIn de achterliggende decennia is er grote vooruitgang geboekt in het onderzoek naar schoolloopbanen. Echter, in het overgrote deel van dat onderzoek komen leerlingen zelf niet in beeld. In dit boek laten we de leerlingen, hun ouders en hun leraren zelf aan het woord. Wij volgen de leerlingen op hun mars door het onderwijs gedurende de leeftijd van 10-21 jaar. Daarnaast presenteren we aanvullende gegevens over hun prestaties op een reeks van objectieve toetsen. Hun verhalen worden geplaatst in het licht van een theorie over schoolloopbanen en tegen de achtergrond van een analyse van het Nederlandse schoolstelsel. De probleemstelling voor het onderzoek is: Hoe verlopen de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar, hoe worden deze door hen ervaren en welke verklaringen kunnen worden gegeven vanuit een resource-theoretisch perspectief?We beschrijven en analyseren de schoolloopbanen van vijf leerlingen in detail. De aanpak in deze longitudinale studie is te typeren als een ‘embedded case study design’. Binnen dit design staan de verhalen van de betrokken leerlingen centraal. Toch blijft het niet bij een simpele beschrijving van de ervaringen en perspectieven van de betrokkenen. We proberen steeds hun ‘kleine verhalen’ in relatie te brengen met de ‘grote verhalen’ uit de theorievorming over schoolloopbanen. We zoeken steeds naar ondersteuning of tegenspraak vanuit elders verricht onderzoek. In die zin kan onze onderzoeksaanpak ook worden getypeerd als een vorm van ‘narrative inquiry’. In de beschrijvingen tonen wij de leerlingen als personen met een ‘eigen gezicht’ en eigen mogelijkheden. De hoofdconclusie uit dit onderzoek is dat de talenten - zoals die blijken uit een reeks van objectieve toetsen - die leerlingen al tonen op de leeftijd van tien en twaalf jaar, de beste ‘voorspellers’ lijken te zijn van hun latere schoolsucces. Een sterke motivatie en een duidelijk doel voor ogen heeft een compenserend effect. Dat speelt vooral in situaties waarin leerlingen zoals Tarik, aanvankelijk worden afgewezen voor havo-vwo, maar op een andere school toch nog worden geaccepteerd. Daarbij spelen de ouders en leraren een zeer belangrijke rol. Echte doorzetters bereiken langs een omweg soms toch nog hun doel. Yasmina moest na twee keer doubleren de havo verlaten. In het mbo kon zij opnieuw haar motivatie opbouwen. Ten slotte volgde zij de havo in de avonduren. Toch is de schoolloopbaan geen simpele optelsom van talent, motivatie en ouderlijke steun. Schoolloopbanen kunnen grillig verlopen. Toevallige omstandigheden maken soms een wereld van verschil. Scholen hebben hun eigen agenda om leerlingen wel of niet toe te laten. Daarin doen zich kansen en crises voor. Dan is het belangrijk dat leerlingen en hun ouders die kansen onderkennen en daar adequaat op inspelen. In die onvoorziene situaties wordt een milieuvoorsprong soms ‘verzilverd’ in een plek op een school die voordien niet voor mogelijk werd gehouden. De voortdurende steun die de hoogopgeleide ouders van Nathalie bieden is een continue hulpbron gedurende haar gehele schoolloopbaan. Echter die steun is cruciaal in situaties van onzekerheid en toeval, wanneer er sprake is van een dubbeltje op zijn kant. Het omgekeerde geldt voor de laagopgeleide ouders met een buitenlandse achtergrond (van Mohammed). Zij staan soms machteloos in het keuzeproces van hun kinderen, die op hun beurt stuurloos lijken te zijn. De psychische en lichamelijke gezondheid blijken ook een rol te spelen. Als zich bij een ongunstige beginsituatie, zoals bij Mohammed, ook nog een psychische stoornis aandient, raakt zijn schoolloopbaan in een neerwaartse spiraal. Maar ook een ernstige blessure kan het studie- en beroepsperspectief een heel andere wending geven, zoals we zien bij Yasmina. Vrienden en medeleerlingen kunnen zowel een steun als een bedreiging vormen voor een succesvolle schoolloopbaan. Dat blijkt bij Nathalie en Mohammed. Het vraagstuk van de afkomst en toekomst komt in dit boek concreet naar voren (vgl. SER, 2007). We zien dit vraagstuk in de verhalen van de leerlingen. Deze verhalen staan niet op zichzelf. In de ervaringen van leerlingen kunnen we ‘patronen’ onderscheiden die verwijzen naar duurzame ongelijkheid. Soms zien we een ‘kritisch incident’ dat een plotselinge verandering teweegbrengt. Die patronen en incidenten zijn de cruciale gebeurtenissen in de schoolloopbanen van de leerlingen. Die gebeurtenissen kunnen een schoolloopbaan maken of breken. Wij proberen het verloop van schoolloopbanen te verhelderen vanuit een resource-theoretisch perspectief. Omdat schoolloopbanen niet in een vacuüm verlopen, betrekken we ook de structuur van het onderwijsstelsel in onze analyses en discussies. Daarbij besteden we ook aandacht aan de selectie van leerlingen voor de verschillende ‘stromen’ in het voortgezet onderwijs. Ook formuleren we enkele aanbevelingen voor verbetering van de praktijk.

AB - SamenvattingIn de achterliggende decennia is er grote vooruitgang geboekt in het onderzoek naar schoolloopbanen. Echter, in het overgrote deel van dat onderzoek komen leerlingen zelf niet in beeld. In dit boek laten we de leerlingen, hun ouders en hun leraren zelf aan het woord. Wij volgen de leerlingen op hun mars door het onderwijs gedurende de leeftijd van 10-21 jaar. Daarnaast presenteren we aanvullende gegevens over hun prestaties op een reeks van objectieve toetsen. Hun verhalen worden geplaatst in het licht van een theorie over schoolloopbanen en tegen de achtergrond van een analyse van het Nederlandse schoolstelsel. De probleemstelling voor het onderzoek is: Hoe verlopen de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar, hoe worden deze door hen ervaren en welke verklaringen kunnen worden gegeven vanuit een resource-theoretisch perspectief?We beschrijven en analyseren de schoolloopbanen van vijf leerlingen in detail. De aanpak in deze longitudinale studie is te typeren als een ‘embedded case study design’. Binnen dit design staan de verhalen van de betrokken leerlingen centraal. Toch blijft het niet bij een simpele beschrijving van de ervaringen en perspectieven van de betrokkenen. We proberen steeds hun ‘kleine verhalen’ in relatie te brengen met de ‘grote verhalen’ uit de theorievorming over schoolloopbanen. We zoeken steeds naar ondersteuning of tegenspraak vanuit elders verricht onderzoek. In die zin kan onze onderzoeksaanpak ook worden getypeerd als een vorm van ‘narrative inquiry’. In de beschrijvingen tonen wij de leerlingen als personen met een ‘eigen gezicht’ en eigen mogelijkheden. De hoofdconclusie uit dit onderzoek is dat de talenten - zoals die blijken uit een reeks van objectieve toetsen - die leerlingen al tonen op de leeftijd van tien en twaalf jaar, de beste ‘voorspellers’ lijken te zijn van hun latere schoolsucces. Een sterke motivatie en een duidelijk doel voor ogen heeft een compenserend effect. Dat speelt vooral in situaties waarin leerlingen zoals Tarik, aanvankelijk worden afgewezen voor havo-vwo, maar op een andere school toch nog worden geaccepteerd. Daarbij spelen de ouders en leraren een zeer belangrijke rol. Echte doorzetters bereiken langs een omweg soms toch nog hun doel. Yasmina moest na twee keer doubleren de havo verlaten. In het mbo kon zij opnieuw haar motivatie opbouwen. Ten slotte volgde zij de havo in de avonduren. Toch is de schoolloopbaan geen simpele optelsom van talent, motivatie en ouderlijke steun. Schoolloopbanen kunnen grillig verlopen. Toevallige omstandigheden maken soms een wereld van verschil. Scholen hebben hun eigen agenda om leerlingen wel of niet toe te laten. Daarin doen zich kansen en crises voor. Dan is het belangrijk dat leerlingen en hun ouders die kansen onderkennen en daar adequaat op inspelen. In die onvoorziene situaties wordt een milieuvoorsprong soms ‘verzilverd’ in een plek op een school die voordien niet voor mogelijk werd gehouden. De voortdurende steun die de hoogopgeleide ouders van Nathalie bieden is een continue hulpbron gedurende haar gehele schoolloopbaan. Echter die steun is cruciaal in situaties van onzekerheid en toeval, wanneer er sprake is van een dubbeltje op zijn kant. Het omgekeerde geldt voor de laagopgeleide ouders met een buitenlandse achtergrond (van Mohammed). Zij staan soms machteloos in het keuzeproces van hun kinderen, die op hun beurt stuurloos lijken te zijn. De psychische en lichamelijke gezondheid blijken ook een rol te spelen. Als zich bij een ongunstige beginsituatie, zoals bij Mohammed, ook nog een psychische stoornis aandient, raakt zijn schoolloopbaan in een neerwaartse spiraal. Maar ook een ernstige blessure kan het studie- en beroepsperspectief een heel andere wending geven, zoals we zien bij Yasmina. Vrienden en medeleerlingen kunnen zowel een steun als een bedreiging vormen voor een succesvolle schoolloopbaan. Dat blijkt bij Nathalie en Mohammed. Het vraagstuk van de afkomst en toekomst komt in dit boek concreet naar voren (vgl. SER, 2007). We zien dit vraagstuk in de verhalen van de leerlingen. Deze verhalen staan niet op zichzelf. In de ervaringen van leerlingen kunnen we ‘patronen’ onderscheiden die verwijzen naar duurzame ongelijkheid. Soms zien we een ‘kritisch incident’ dat een plotselinge verandering teweegbrengt. Die patronen en incidenten zijn de cruciale gebeurtenissen in de schoolloopbanen van de leerlingen. Die gebeurtenissen kunnen een schoolloopbaan maken of breken. Wij proberen het verloop van schoolloopbanen te verhelderen vanuit een resource-theoretisch perspectief. Omdat schoolloopbanen niet in een vacuüm verlopen, betrekken we ook de structuur van het onderwijsstelsel in onze analyses en discussies. Daarbij besteden we ook aandacht aan de selectie van leerlingen voor de verschillende ‘stromen’ in het voortgezet onderwijs. Ook formuleren we enkele aanbevelingen voor verbetering van de praktijk.

M3 - Book

SN - 9789044127324

BT - Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar

PB - Garant

CY - Antwerpen-Apeldoorn

ER -

Terwel J, Rodrigues GR, van de Koot-Dees D. Tussen afkomst en toekomst. Case studies naar de schoolloopbanen van leerlingen van 10-21 jaar. Antwerpen-Apeldoorn: Garant, 2011. 157 p.